Odczuwasz zmęczenie i senność po każdym posiłku? Masz problem z redukcją masy ciała, nadmierną potliwością i rozdrażnieniem? To może być insulinooporność, zaburzenie metaboliczne, które nieleczone ma daleko idące konsekwencje dla zdrowia. Sprawdź, jakie objawy powinny wzbudzić czujność, a także jakie badania wykonać, by potwierdzić lub wykluczyć insulinooporność.
Insulinooporność to nie choroba, a zaburzenie metaboliczne związane z obniżoną wrażliwością organizmu na działanie insuliny (hormonu odpowiedzialnego za regulację poziomu cukru we krwi). Potrafi rozwijać się latami, często po cichu.
Ryzyko insulinooporności zwiększa otyłość brzuszna, dieta bogata w cukry i tłuszcze trans, przewlekły stres, brak aktywności fizycznej. Ona sama sprzyja rozwojowi cukrzycy typu 2, nadwagi i otyłości, nadciśnienia tętniczego lub miażdżycy. Może również powodować zaburzenia lipidowe, jak podwyższony cholesterol czy triglicerydy.
Czym jest insulinooporność i jak wpływa na organizm?
Insulinooporność to stan charakteryzujący się obniżoną wrażliwością tkanek na działanie insuliny, która jest anabolicznym hormonem peptydowym, produkowanym przez komórki beta trzustki. Wspomaga magazynowanie glukozy w wątrobie i mięśniach oraz odkłada tłuszcz w tkance tłuszczowej.
W warunkach insulinooporności komórki nie reagują prawidłowo na sygnał wysyłany przez insulinę poprzez receptory komórkowe. W efekcie glukoza nie jest skutecznie transportowana do wnętrza komórek i pozostaje we krwi, co sprzyja rozwojowi hiperglikemii.
Dowiedz się więcej: Insulinooporność – czego nie jeść i unikać w diecie?
Co w tym czasie robi trzustka? Zaczyna produkować coraz większe ilości insuliny, prowadząc do hiperinsulinemii, czyli stanu, w którym stężenie insuliny we krwi jest podwyższone. Może on prowadzić do hipoglikemii i insulinooporności.
Insulinooporność zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, takich jak miażdżyca, choroba wieńcowa, zawał serca, udar, ale także nowotworów, m.in. nerek, przełyku, trzustki, jelita grubego oraz piersi.
Jakie są najczęstsze objawy i przyczyny insulinooporności?
Objawy insulinooporności są trudne do zidentyfikowania, dlatego tak łatwo je zbagatelizować. Na ogół są niespecyficzne i mogą świadczyć również o innych problemach zdrowotnych. Niekiedy zaburzenie metaboliczne nie daje innych oznak poza wzrostem masy ciała i otyłością brzuszną (mimo stosowania diety).
Do najczęstszych objawów należą:
- spadek energii, zmęczenie i senność po posiłku,
- wahania nastroju i drażliwość,
- napady głodu,
- zwiększony apetyt na słodkie, nawet bezpośrednio po obfitym posiłku,
- trudności ze zrzuceniem zbędnych kilogramów,
- problemy z koncentracją oraz zaburzenia pamięci,
- zmiany skórne, np. rogowacenie ciemne,
- zaburzenia związane z miesiączkowaniem,
- bóle stawów i bóle głowy.
Przyczyn insulinooporności jest wiele i wciąż nie wszystkie są do końca poznane. Do najczęstszych czynników sprzyjających rozwojowi insulinooporności należą:
- błędy żywieniowe, często dieta wysokokaloryczna bogata w cukier i tłuszcze trans,
- brak aktywności fizycznej i siedzący tryb życia,
- nadmierne odchudzanie lub przejadanie się (zaburzenia odżywiania),
- używki, takie jak alkohol, papierosy,
- przewlekły stres,
- czynniki genetyczne.
Insulinooporność często współwystępuje z zespołem policystycznych jajników (PCOS). Może pojawić się również w przebiegu rzadkich chorób, takich jak dystrofia miotoniczna, zespół Rabsona-Mendenhalla, zespół Alströma, zespół Wernera czy lipodystrofia.
Przeczytaj na blogu: Insulinooporność a picie alkoholu jak wpływa na zdrowie?
Wpływ na nią mają również zaburzenia endokrynne, niedobór witaminy D3, obturacyjny bezdech senny i niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD). Jej rozwój mogą nasilać niektóre leki, w tym sterydy, antydepresanty czy leki przeciwwirusowe.
Jakie badania pomogą zdiagnozować insulinooporność?
Insulinooporność stwierdza lekarz na podstawie przeprowadzonego wywiadu i badań. Podstawowym badaniem jest wskaźnik HOMA-IR, wyliczany na podstawie stężenia glukozy i insuliny na czczo. Wartość HOMA-IR powyżej 2,5 sugeruje obniżoną wrażliwość na insulinę.
Często wykonuje się test doustnego obciążenia glukozą (OGTT), czyli tzw. krzywą cukrową, niekiedy rozszerzoną o pomiar insuliny oraz test tolerancji insuliny, który polega na dożylnym podaniu insuliny i zbadaniu stężenia glukozy we krwi. Pomocniczo oznacza się:
- BMI, czyli wskaźnik masy ciała,
- poziom hemoglobiny glikowanej (HbA1c),
- adiponektyny,
- proinsuliny,
- peptydu C.
W bardziej zaawansowanej diagnostyce stosuje się klamrę metaboliczną, w tym euglikemiczną klamrę metaboliczną. Ostateczna interpretacja wyników powinna należeć do specjalisty, diabetologa lub endokrynologa, który oceni normy insuliny w kontekście całego obrazu klinicznego.
Jak skutecznie leczyć insulinooporność?
Leczenie insulinooporności jest związane głównie z eliminacją przyczyny, która doprowadziła do rozwoju tego zaburzenia. W wielu przypadkach jest ono odwracalne, zwłaszcza gdy wynika z błędów żywieniowych i braku ruchu. Wówczas opiera się na kilku czynnościach. Są to:
- zmiana stylu życia, przede wszystkim regularna aktywność fizyczna (ruch zwiększa wychwyt glukozy przez mięśnie niezależnie od insuliny),
- obniżenie kortyzolu i stresu,
- regulacja rytmu dobowego,
- leczenie przewlekłych stanów zapalnych,
- odpoczynek i aktywności pomagające w łagodzeniu skutków stresu,
- rezygnacja z używek,
- redukcja masy ciała: nawet niewielka (rzędu 5-10%) znacząco poprawia wrażliwość tkanek na insulinę,
- eliminacja błędów żywieniowych i odpowiednio (indywidualnie) dobrana dieta. Dobrze sprawdza się dieta o niskim indeksie glikemicznym, zbliżona do zasad diety DASH. Codzienny jadłospis powinien opierać się na produktach bogatych w błonnik, białko, zdrowe tłuszcze, warzywa i owoce jagodowe. Należy ograniczyć tłuszcze nasycone, cukry proste i wysoko przetworzoną żywność.
Przeczytaj na blogu: Co jeść, by obniżyć cukier we krwi?
Jak budować dietę?
Na początek warto zacząć myśleć o każdym z posiłków pod kątem jego kompozycji – z czego powinien się składać, aby korzystnie wpływał na glikemię, a jednocześnie aby dostarczał organizmowi niezbędnych składników odżywczych. Osoby z insulinoopornością powinny:
- każdego dnia spożywać przynajmniej 5 porcji warzyw i owoców (o niskim IG, jak owoce jagodowe, cytrusowe, jabłka, gruszki i kiwi),
- spożywać rośliny strączkowe (błonnik roślinny),
- jeść posiłki systematycznie, ale w małych ilościach,
- ograniczyć spożycie tłuszczu, potraw smażonych i słodyczy.
Ważne! Śniadania, obiady i kolacje powinny składać się w ½ z warzyw, w ¼ z produktów będących źródłem węglowodanów złożonych i w ¼ z produktów będących źródłem białka (chude mięso, ryby, nabiał, rośliny strączkowe). Dodatkowo w każdym posiłku należy uwzględnić niewielki dodatek dobrych tłuszczów, takich jak oliwa z oliwek, nasiona czy pestki. Psst! Krem dyniowy z pestkami z dyni to poezja smaku, choć jest zaskakująco prosty w formie.
Wszystko brzmi obiecująco, prawda? Tylko ten odwieczny problem: „nie mam czasu”. Doskonale to rozumiemy. Praca, praca, praca. Nam też zdarzają się intensywne i ciężkie dni. Do tego dzieciaki i ich szkolne utrapienia, trening na siłowni… I czas leci.
A jeśli powiemy Ci, że możesz zadbać o swoje zdrowie i odpowiednią dietę bez stresu i wysiłku? Foodify to wszystko czego potrzebujesz! Inteligentny catering domowy zatroszczy się o Ciebie i Twoją rodzinę. Zapewniamy, że nikt nie będzie chodził głodny 😉 Nasz e-Asystent pomoże dobrać dietę dostosowaną do Twoich potrzeb zdrowotnych i preferencji smakowych. Prosto, wygodnie i bez napięcia!
